Ynys gynhyrchiol
Mae Enlli wedi’i llunio gan genedlaethau o ffermio a thyfu cnydau.
Mae’r ynys wedi cael ei ffermio neu’r tir wedi ei drin ers cannoedd o flynyddoedd. Mae hen ffiniau caeau i’w gweld yn glir o’r mynydd heddiw, gyda system gymhleth o gaeau. Mae enwau’r caeau yn adlewyrchu sut y byddai’r tir wedi cael ei ddefnyddio, gyda Chae Gwenyn yn awgrymu lleoliad hanesyddol ar gyfer cychod gwenyn, ac mae’n debyg bod gan Gae’r Groes tua’r gogledd groes bren fawr yn yr oesoedd canol i bererinion anelu tuag ato wrth groesi’r Swnt.
Heddiw mae’r ynys yn cynnal fferm, lleiniau tyfu llysiau ffyniannus a thwneli poly, perllan o afalau Enlli a Chymreig, helyg hynafol a phlanhigfa fechan o goed sbriws. Mae gwneud yn fawr o’r adnoddau naturiol mewn ffordd gynaliadwy wedi galluogi cenedlaethau o bobl i alw Enlli yn gartref.
Gwartheg yn y tir gwlyb
Ffermio ar Enlli
Ar ôl blynyddoedd lawer o absenoldeb, ailgyflwynwyd gwartheg i’r ynys yn 2008 i helpu i bori’r rhostir a chynefinoedd y gwlyptir
Mae’r drefn bori hon yn rhan o system ffermio gyfannol o ddefaid a gwartheg sy’n gweithio o fewn ecosystem fregus yr ynys ac yn ychwanegu at ei bioamrywiaeth. Er enghraifft, mae chwilod arbenigol wedi’u darganfod mewn tail gwartheg, sy’n darparu ffynhonnell fwyd mawr ei hangen. I’r frân goesgoch ifanc fagu nerth ar gyfer y daith i’w tiroedd gaeafu ar y tir mawr.
Mae’r ffermwr, Gareth Roberts, yn gweithio’n agos gydag Ymddiriedolaeth Ynys Enlli, Cyfoeth Naturiol Cymru, ac Gwylfa Adar a Maes Enlli i reoli’r fferm er lles y bywyd gwyllt sy’n gwneud yr ynys mor arbennig. Mae Gwylfa Adar a Maes Enlli yn allweddol wrth fonitro effaith y drefn ffermio ar adar preswyl yr ynys.
Cimwch
Pysgota
Pysgota cimwch a chranc
Mae’r ynys wedi’i hamgylchynu gan geryntau cryf ac mae’n cael ei heffeithio ganhwyliau a mympwy’r llanw; ond mae’r môr wedi cynnal a darparu incwm iach i genedlaethau o deuluoedd ar Enlli.
Heddiw, â’r ynys yn sefyll o fewn Ardal Gadwraeth Arbennig, mae dyfroedd Enlli yn dal i gael eu pysgota yn gynaliadwy am grancod a chimychiaid gan ddau deulu o’r ynys.
Mae’r dyfroedd o amgylch Enlli hefyd yn bwysig am amrywiaeth o resymau treftadaeth a chadwraeth, gan fod y dolffiniaid a’r morloi llwyd yn defnyddio’r ardal fel meithrinfa a thir magu.
Afal Enlli
Bardsey has its very own rare apple which can now be bought to add to your orchard.
Some years ago a bird watcher staying at Cristin was using apples to attract birds. Following a conversation between the birdwatcher and another visitor, Mr Ian Sturrock, the exciting discovery was made that this was infact a rare apple variety.
Mr Sturrock, an expert on fruit trees, understood that the apples had come from the knobbly tree on the south facing side of Plas Bach. Although island residents confirmed that generations of islanders had enjoyed these apples, no one knew what kind of apples they were. It was quite possible that the refreshing pink fruits, of lemon aroma and flavour, were the only survivors of an orchard nurtured on site by monks over 1,000 years ago.
The apple was taken to the Brogdale Horticultural Trust by Mr Sturrock where it was examined by Dr Joan Morgan, an expert on British apples. She declared that this was the world’s rarest apple. She described it as an apple streaked with pink over cream, ridged with high crown.
Archebwch eich Coeden Afal Enlli
Tyfwch eich Coeden Afalau Enlli eich hun!
Rydym yn gweithio gyda Ian Sturrock & Sons Tree Nurseries sy’n gwerthu’r Afal Enlli swyddogol.
Lle nesaf?
